LDT Dosyası Nedir? EULUMDAT Formatı Rehberi

LDT dosyası ve EULUMDAT formatı nedir?

EULUMDAT, armatürlerin fotometrik verilerini elektronik ortamda paylaşmak için Avrupa'da geliştirilmiş bir dosya formatıdır. Format 1990'da Axel Stockmar tarafından önerilmiş, daha sonra genişletilmiş bir sürümü de yayımlanmıştır. Dosya uzantısı .ldt'dir ve içerik tamamen düz metindir; her satır belirli bir bilgiyi taşır.

LDT dosyası, işlev olarak Kuzey Amerika kökenli IES dosyasının Avrupa'daki karşılığıdır: ikisi de goniofotometreyle ölçülmüş ışık şiddeti dağılımını, hesap yazılımlarının okuyabileceği biçimde aktarır. IES formatının ayrıntıları için IES dosyası rehberine bakabilirsiniz. Avrupa'da fotometrik verilerin ölçülmesi ve sunulmasıyla ilgili temel çerçeve EN 13032 serisinde yer alır; proje kapsamında hangi bölümün geçerli olduğu güncel standarttan kontrol edilmelidir.

EULUMDAT dosyasının satır yapısı

Format, satır numarasıyla tanımlanmış sabit bir sıraya sahiptir. Özgün tanımda her satır için karakter uzunluğu sınırları vardır; modern yazılımlar bu sınırlara genellikle daha esnek yaklaşır. Başlıca alanlar:

Simetri göstergesi (Isym)

Isym değeri, dosyada kaç C düzleminin verildiğini ve yazılımın kalan düzlemleri nasıl üreteceğini belirler:

• 0: Simetri yok; tüm C düzlemleri (0–360°) dosyada vardır.
• 1: Düşey eksen etrafında dönel simetri; tek bir düzlem yeterlidir.
• 2: C0–C180 düzlemine göre simetri.
• 3: C90–C270 düzlemine göre simetri.
• 4: Hem C0–C180 hem C90–C270 düzlemlerine göre simetri; bir çeyrek yeterlidir.

Örneğin tipik bir yol armatürü yolun ekseni boyunca simetrik, enine yönde asimetrik olabilir; bu durumda uygun simetri göstergesi kullanılır. Simetrik ve asimetrik dağılım kavramları ayrı bir rehberde açıklanmıştır.

C düzlemleri ve gama açıları

EULUMDAT, C-γ koordinat sistemini kullanır. C düzlemleri armatürün düşey ekseni etrafında dönen yarım düzlemlerdir; C0 genellikle armatürün uzun eksenine, C90 ise ona dik yöne karşılık gelir (yönlendirme üreticinin tanımına göre doğrulanmalıdır). Gama (γ) açısı, her düzlem içinde tam aşağıdan (γ = 0°) yukarıya (γ = 180°) ölçülür. AGi32 dokümantasyonu iç mekân armatürleri için 24, yol armatürleri için 36 C düzleminin yaygın olduğunu; düzlem başına değer sayısının çoğunlukla 19 veya 37 olduğunu belirtir.

cd/klm normalizasyonu

Dosyadaki ışık şiddeti değerleri doğrudan kandela değil, 1.000 lümen kaynak akısı başına kandela olarak verilir. Gerçek ışık şiddeti şöyle bulunur:

I_gerçek = I_dosya × (Φ_kaynak / 1000)

Örnek: Tablo değeri 320 cd/klm, satır 26c'de toplam akı 5.000 lm ise I = 320 × 5 = 1.600 cd. Bu ışık şiddetiyle 4 m altındaki noktada aydınlık düzeyi 1.600 / 16 = 100 lx olur.

LDT dosyasının sağladığı ek bilgiler

EULUMDAT, salt dağılım verisinin ötesinde, ön hesap için yararlı bazı alanlar içerir:

• LOR (satır 23): Armatürden çıkan akının kaynak akısına oranıdır. Geleneksel armatürlerde optik verimi doğrudan gösterir; LED armatürlerde mutlak fotometri nedeniyle genellikle %100 yazılır. Kavramın ayrıntısı optik verim rehberindedir.
• DFF (satır 22): Akının ne kadarının aşağı yarım küreye gittiğini gösterir; endirekt bileşeni olan armatürleri tanımlamada işe yarar.
• DR (satır 27): Standart oda indeksleri için doğrudan oranlardır ve kullanım faktörü yöntemiyle armatür sayısının belirlenmesinde kullanılır. Yöntem kullanım faktörü rehberinde anlatılır.
• Işık yayan yüzey boyutları: Yazılımın luminans ve kamaşma hesabında kaynağın görünen alanını belirlemesine yardım eder.

LDT ve IES karşılaştırması

Uygulama senaryosu: ihale dosyasında eşdeğer ürün kontrolü

Bir belediye, park aydınlatması ihalesinde şartnameye bir referans armatür ve onun LDT dosyasıyla yapılmış bir hesap raporu ekliyor. Yüklenici adayı eşdeğer bir ürün öneriyor. Kontrol ekibi şu adımları izler:

1. Önerilen ürünün LDT dosyasını metin editöründe açar; armatür adı ve numarasının teklif edilen ürün koduyla aynı olduğunu doğrular.
2. Satır 26c'deki toplam akı ve 26f'deki güç değerlerini datasheet'le karşılaştırır.
3. Isym değerini kontrol eder; asimetrik bir optik için dönel simetri yazılmışsa dosyayı reddeder veya açıklama ister.
4. Aynı hesap modelinde, aynı direk aralığı ve yüksekliğiyle iki dosyayı ayrı ayrı çalıştırır; ortalama aydınlık düzeyi, düzgünlük ve kamaşma sonuçlarını karşılaştırır.
5. Sonuçlar şartnameyi karşılıyorsa eşdeğerliği kabul eder ve kullanılan dosya adlarını tutanağa yazar.

Dosya biçimi kaynaklı pratik sorunlar

LDT dosyaları düz metin olduğundan, içerik doğru olsa bile biçim kaynaklı sorunlar yazılımın dosyayı okuyamamasına veya yanlış okumasına yol açabilir:

• Ondalık ayırıcı: Format sayıları nokta ile ayrılmış ondalık değerlerle bekler. Bölgesel ayarları virgül kullanan bir bilgisayarda elle düzenlenen veya dışa aktarılan dosyalarda virgül görülebilir; bazı yazılımlar bu durumda hata verir ya da değeri yanlış yorumlar.
• Satır sayısı ve sırası: Alanlar satır numarasına göre okunduğu için tek bir eksik veya fazla satır, sonraki tüm değerlerin kaymasına neden olur. Örneğin lamba seti sayısı ile gerçekte yazılan set satırları uyuşmazsa C açıları yanlış satırdan okunur.
• Değer sayısı: C ve gama açılarının sayısı, satır 4 ve 6'daki Mc ve Ng değerleriyle uyumlu olmalıdır. Uyuşmazlık, yazılımın dağılım tablosunu yanlış bölmesine yol açar.
• Karakter seti: Armatür adındaki Türkçe veya özel karakterler bazı eski araçlarda bozuk görünebilir. Bu durum hesabı etkilemese de dosya takibini zorlaştırır.

Bu tür sorunlardan şüphelenildiğinde dosyayı bir fotometrik görüntüleyicide açmak, polar diyagramın ve toplam akının beklenen değerlerle uyumlu olup olmadığını görmek en hızlı kontroldür. Sorun varsa düzeltme üreticiden istenmelidir.

Sık yapılan hatalar

• cd/klm değerlerini kandela sanmak. Elle yapılan kontrol hesaplarında normalizasyon unutulursa sonuç birkaç kat hatalı çıkar.
• Simetri göstergesini kontrol etmemek. Yanlış Isym değeri, yazılımın olmayan bir dağılım üretmesine yol açar.
• C0 yönünü varsaymak. Armatürün projede döndürülmesi gerekiyorsa C0'ın gerçek fiziksel yönü üretici belgesinden doğrulanmalıdır.
• Dönüştürülmüş dosyaya körü körüne güvenmek. IES'ten LDT'ye veya tersi dönüşümde akı ve güç değerlerini yeniden kontrol edin.
• Eski veya başka varyanta ait dosya kullanmak. Optik, güç veya renk sıcaklığı değiştiğinde dosya da değişir.
• LOR'u LED armatürlerde verim göstergesi sanmak. Mutlak fotometride %100 yazılan LOR, optik kayıp olmadığı anlamına gelmez.

Kontrol listesi

• Armatür adı, numarası ve rapor numarasını teklif edilen ürünle eşleştirin.
• Toplam akı ve güç değerlerini datasheet ile karşılaştırın.
• Simetri göstergesinin ürünün gerçek optiğiyle uyumlu olduğunu kontrol edin.
• C düzlemi ve gama açısı sayısının dağılımı yeterli çözünürlükte tanımladığını inceleyin.
• Işık yayan yüzey boyutlarının mantıklı olduğunu teyit edin.
• Hesap raporunda kullanılan LDT dosyasının adını ve tarihini belgeleyin.

LDT dosyası küçük ama yoğun bilgi taşıyan bir veri paketidir. Satırlarının ne anlattığını bilen bir mühendis, yazılımın sunduğu sonuçları sorgulayabilir ve eşdeğer ürün değerlendirmelerini daha güvenilir biçimde yapabilir.