Flicker (Işık titreşimi)

Flicker, bir ışık kaynağının ışık akısının zamanla tekrar eden biçimde artıp azalmasıdır. LED aydınlatmada bu dalgalanmanın ana kaynağı sürücüdür: şebeke gerilimi doğrultulduğunda şebeke frekansının iki katında (50 Hz şebekede 100 Hz) bir dalgalanma oluşur ve sürücü bunu yeterince filtrelemezse LED akımına, dolayısıyla ışığa yansır. PWM ile dimleme yapılan sistemlerde PWM frekansı da belirleyicidir.

Nasıl ölçülür ve ifade edilir?

Ölçüm, hızlı yanıtlı bir fotosensörle ışık dalga biçiminin kaydedilmesiyle yapılır. Sık kullanılan göstergeler:

• Yüzde flicker (modülasyon derinliği): (Lmax − Lmin) / (Lmax + Lmin) × 100
• Flicker index: bir periyottaki ortalamanın üstünde kalan alanın toplam alana oranı (IES tanımı)
• Pst LM: yaklaşık 80 Hz'in altındaki, doğrudan görülebilen titreşim için kısa süreli algı ölçütü
• SVM (Stroboscopic Visibility Measure): yüksek frekanslı modülasyonun hareketli nesnelerde yarattığı stroboskopik etkinin görünürlüğü

Avrupa Birliği'nin ışık kaynakları için ekotasarım düzenlemesi (EU) 2019/2020, Pst LM ve SVM için sınır değerler getirmiştir. IEEE 1789 ise frekansa bağlı düşük risk bölgeleri öneren bir tavsiye dokümanıdır.

Pratikte nerede karşına çıkar?

Ofis ve okullarda baş ağrısı ve göz yorgunluğu şikayetleri, video çekimlerinde bantlanma, endüstride dönen makinelerin duruyor gibi görünmesi (stroboskopik etki) flicker'ın sahadaki belirtileridir. Spor tesisleri ve yayın yapılan alanlarda yüksek hızlı kameralar nedeniyle gereksinim daha sıkıdır. Düşük dim seviyelerinde bazı sürücülerde titreşim belirgin şekilde artabilir.

Sık karıştırılan kavramlar

"Gözle görmüyorsam flicker yok" düşüncesi yanlıştır; yüksek frekanslı modülasyon fark edilmeden de stroboskopik etki yaratabilir. Telefon kamerasıyla yapılan kontrol yalnız kaba bir ipucu verir. Ayrıca flicker, şebekedeki gerilim dalgalanmalarından kaynaklanan titreşimle (şebeke kaynaklı) ürünün kendi sürücü kaynaklı titreşimi arasında ayrım yapılarak incelenmelidir.