Lux (lx)

Lux, bir yüzeye gelen ışık miktarını tanımlayan aydınlık düzeyinin (illuminance, E) SI birimidir. Kaynağın ne kadar ışık ürettiğini değil, o ışığın belirli bir yüzeye ne yoğunlukta ulaştığını anlatır. Bu yüzden aynı armatür, masa yüzeyinde ve zeminde farklı lux değerleri oluşturur.

Nasıl hesaplanır ve ölçülür?

Temel ilişki E = Φ / A şeklindedir: Φ yüzeye düşen ışık akısı (lümen), A alan (m²). Noktasal bir kaynaktan gelen ışık için ters kare ve kosinüs yasası birlikte kullanılır: E = I · cos θ / d² (I kandela cinsinden ışık şiddeti, d mesafe, θ geliş açısı).

Sahada ölçüm, insan gözünün spektral duyarlılığına (V(λ) eğrisi) göre düzeltilmiş ve kosinüs düzeltmeli bir luxmetre ile yapılır. Sensör ölçülen düzleme paralel tutulmalı; ölçen kişinin gölgesi veya yansıması sonucu bozmamalıdır. Tek nokta yerine bir ızgara üzerinde ölçüm yapılarak ortalama ve minimum değerler bulunur.

Pratikte nerede karşına çıkar?

İç mekan projelerinde görev alanı için hedef aydınlık düzeyleri EN 12464-1 gibi standartlarda lux olarak verilir; ofislerde yazma-okuma işleri için sık anılan değer yaklaşık 500 lx'tir. Dış mekanda yol ve otopark gibi alanlar EN 13201 serisi kapsamında değerlendirilir. Simülasyon yazılımları (DIALux, Relux vb.) sonuçları lux haritası olarak verir; bu değerler genellikle bakım faktörü uygulanmış "bakımlı" değerlerdir.

Sık karıştırılan kavramlar

Lux ile lümen sık karıştırılır: lümen kaynağın toplam ışık çıkışıdır, lux ise yüzeye ulaşan yoğunluktur. Lux ile luminans da aynı şey değildir; göz aydınlık düzeyini değil, yüzeyden yansıyan ışığı (luminans, cd/m²) algılar. Yüksek lux tek başına iyi aydınlatma anlamına gelmez; düzgünlük ve kamaşma da birlikte değerlendirilmelidir.