Kandela (cd)

Kandela, ışık şiddetinin (luminous intensity, I) birimidir ve yedi SI temel biriminden biridir. Lümen bir kaynağın toplam çıkışını anlatırken kandela, bu ışığın belirli bir yöne ne kadar yoğun gönderildiğini tanımlar. İki armatür aynı lümen değerine sahip olsa da biri ışığı dar bir koniye topluyorsa o yöndeki kandela değeri çok daha yüksek olur.

Tanım ve hesaplama

Güncel SI tanımı, frekansı 540 × 10¹² Hz olan tek renkli ışınımın ışıksal etkinliğinin tam olarak 683 lm/W kabul edilmesine dayanır. Pratikteki ilişki I = dΦ / dΩ şeklindedir: birim katı açıya (steradyan) düşen ışık akısı. Buradan 1 cd = 1 lm/sr sonucu çıkar.

Kandela değeri bilinen bir yönden bir yüzeydeki aydınlık düzeyi şöyle bulunur: E = I · cos θ / d². Örneğin bir spot, eksen yönünde 2.000 cd veriyorsa ve 2 m uzaklıktaki dik bir yüzeye bakıyorsa, o noktada yaklaşık 2000 / 4 = 500 lx oluşur.

Pratikte nerede karşına çıkar?

Armatür veri sayfalarındaki ışık dağılım eğrileri (polar diyagramlar) kandela cinsinden çizilir; çoğu zaman karşılaştırma kolaylığı için "cd/klm" yani bin lümen başına kandela olarak normalize edilir. IES ve LDT dosyaları da esasen farklı açılardaki kandela değerlerinden oluşan tablolardır. Spot ve projektör seçiminde merkez ışık şiddeti (peak intensity) ve ışık açısı birlikte okunur. Dış mekanda kamaşma ve ışık kirliliği değerlendirmelerinde de belirli açılardaki kandela değerleri kullanılır.

Sık karıştırılan kavramlar

Kandela ile luminans karıştırılabilir: kandela bir yöndeki toplam şiddettir, luminans (cd/m²) ise bu şiddetin görünen yüzey alanına bölünmüş halidir ve parlaklık algısıyla doğrudan ilişkilidir. Kandela ile lux arasındaki fark da mesafededir; kandela kaynağa, lux aydınlatılan yüzeye aittir.