Luminans (cd/m²)

Luminans (L), bir yüzeyden göze gelen ışığın yoğunluğunu tanımlar ve birimi cd/m²'dir (eski literatürde "nit" de denir). Aydınlık düzeyi yüzeye ne kadar ışık geldiğini anlatırken luminans, o yüzeyin gözlemciye ne kadar parlak göründüğünü belirler. Bu yüzden aynı lux değerinde aydınlatılmış beyaz bir duvar ile koyu bir halı çok farklı luminans değerlerine sahiptir.

Nasıl hesaplanır ve ölçülür?

Genel tanım L = d²Φ / (dA · cos θ · dΩ) şeklindedir; yani birim katı açıya ve birim görünen alana düşen akı. İdeal mat (Lambert) bir yüzey için pratik bir yaklaşım kullanılabilir: L = ρ · E / π. Burada ρ yüzeyin yansıtma oranı, E aydınlık düzeyidir. Örneğin yansıtması 0,5 olan bir yüzey 300 lx altında yaklaşık 0,5 × 300 / 3,14 ≈ 48 cd/m² luminansa sahip olur. Parlak veya yarı parlak yüzeylerde bu yaklaşım geçerliliğini yitirir.

Ölçüm, belirli bir görüş açısına sahip luminansmetre veya kalibre edilmiş luminans kamerası ile yapılır. Kamera tabanlı sistemler tüm görüş alanının luminans haritasını çıkararak kontrast ve kamaşma analizine imkan verir.

Pratikte nerede karşına çıkar?

Yol aydınlatmasında EN 13201 kapsamındaki trafik yolları için tasarım kriteri çoğu zaman aydınlık düzeyi değil, sürücünün gördüğü yol yüzeyi luminansıdır. İç mekanda UGR hesabı, armatürün görünen luminansı ile arka plan luminansı arasındaki ilişkiye dayanır. Ekran çalışma alanlarında armatürlerin belirli açılardaki luminansının sınırlandırılması da aynı mantıktan gelir.

Sık karıştırılan kavramlar

Luminans ile aydınlık düzeyi (lux) en sık karıştırılan çifttir. Lux yüzeye gelen ışıktır ve yüzeyin rengine bağlı değildir; luminans ise yüzeyden göze gelen ışıktır ve yansıtma özelliklerine, bakış açısına bağlıdır. Algılanan "parlaklık" ise luminansın yanında adaptasyon durumu ve çevre kontrastından da etkilenir.